Хөх хотын Ширээт ламын хийд

Хөх хотын Юйцюань дүүргийн Данань гудамжинд байрлах Ширээт ламын хийд (Яньшөү хийд) нь Мин улсын Ваньли хааны үеийн 1585 онд байгуулагдсан бөгөөд Өвөр Монгол дахь хамгийн чухал Гэлүгба урсгалын хийдүүдийн нэг юм. Энэхүү хийдийг Алтан ханы удмынхан байгуулсан гэж үздэг бөгөөд Хөх хотын шашин, соёлын төв болон хөгжихөд ихээхэн нөлөө үзүүлжээ. “Ширээт” гэх нэр нь “хаан ширээ” гэсэн утгатай бөгөөд түүхэнд 3-р Далай лам Содномжамц, 4-р Далай лам Ёндонжамцын шашны ширээ энд байрлаж байсан гэдэг. Мөн энэ хийд нь олон үеийн хутагт, хувилгаадын суудал болж ирсэн тул Монгол, Төвөдийн шашны түүхтэй гүн холбоотой ариун газар хэмээн хүндлэгддэг. 

 

Чин улсын Энх-Амгалан хаан (Канси) хийдэд зочлон “Яньшөү хийд” хэмээх нэр хайрласан бөгөөд “Яньшөү” нь хятад хэлээр “урт нас”, “өлзийт нас” гэсэн бэлгэдэлтэй утгатай юм. Хааны зарлигийн чулуун бичээсүүд өнөөдөр ч хадгалагдан үлдсэн байдаг. 

 

Домогт өгүүлснээр Канси хаан ойролцоох Их зуу буюу Цаглашгүй сүмээр дайран өнгөрөх үед газрын хөрснөөс булаг ундарсан тул “Есөн хилийн анхны рашаан” хэмээн өргөмжилсөн тухай түүх ч энэ бүс нутагтай холбоотой үлджээ. Ширээт ламын хийд нь ойролцоогоор 13,000 м² талбайтай бөгөөд Хятад болон Төвөд хэв маягийг хослуулсан өвөрмөц архитектураараа алдартай. Хийдийн гол дуган нь алтан орой, өнгөлөг вааран чимэглэл, нарийн модон сийлбэр, төвөд хэв маягийн дээвэр бүхий сүрлэг хийцтэй. Дотор нь судрын танхим, эртний суварга, чулуун бичээсүүд, бурхан шүтээнүүд хадгалагддаг бөгөөд хийдийн цагаан гантиг суварга нь Өвөр Монгол дахь Чин улсын үеийн хамгийн үзэсгэлэнтэй суваргуудын нэгэнд тооцогддог. Соёлын хувьсгалын үед тодорхой хэмжээний сүйтгэлд өртсөн ч сүүлд сэргээн засварлагдсан байна.

 

Өнөөдөр Ширээт ламын хийд нь зөвхөн мөргөлийн ариун газар төдийгүй Хөх хотын түүх, Монгол-Төвөдийн шашин, Өвөр Монголын архитектурын өвийг илэрхийлсэн чухал дурсгал болон үлдэж, дотоод гадаадын олон жуулчдын сонирхлыг татдаг газар болжээ. Хийдийн ойролцоо Их зуу буюу Цаглашгүй сүм, Таван суваргын хийд зэрэг Хөх хотын хамгийн алдартай шашин, түүхийн дурсгалууд байрладаг нь энэ бүсийг Буддын шашны томоохон төв болгож байна.