Хөх хотын хамгийн эртний бөгөөд хамгийн алдартай Буддын шашны хийдүүдийн нэг болох Их зуу буюу Цаглашгүй сүм нь 1579–1580 онд Түмэдийн Алтан хааны зарлигаар байгуулагдсан бөгөөд Хөх хот үүсэж хөгжих түүхтэй шууд холбоотой дурсгал юм. Хятад хэлээр “Дажао” (大召) буюу “Их дуган” хэмээн нэрлэдэг энэ хийд нь Өвөр Монгол дахь анхны томоохон Гэлүгба урсгалын хийдүүдийн нэг бөгөөд хотын анхны томоохон байгууламж байсан гэдэг. Алтан хаан Төвөдийн Гэлүгба урсгалыг Монголд дэлгэрүүлэх зорилгоор 3-р Далай лам Содномжамцыг урьж, 1577–1578 онд Хөх нуурын орчимд түүхэн уулзалт хийжээ. Энэ уулзалтаар Алтан хаан Содномжамцад “Далай лам” хэмээх цол өргөмжилсөн бөгөөд “далай” гэдэг нь монгол хэлээр “агуу их далай мэт ухаан” гэсэн утгатай байв. Харин 3-р Далай лам Алтан хааныг Хубилай хааны дүр хэмээн өргөмжилсөн нь Монгол-Төвөдийн шашин, төрийн холбоог шинэ түвшинд хүргэсэн түүхэн үйл явдал болсон юм.
Энэ уулзалтын дараа Алтан хаан Буддын шашныг төрийн хэмжээнд дэмжиж, Хөх хотыг Монгол дахь Буддын шашны төв болгон хөгжүүлэх зорилгоор Их зууг байгуулжээ. Хийдийн хамгийн алдартай шүтээн нь мөнгөн Шагжамуни бурхан бөгөөд энэ нь өнөөдөр ч тус хийдийн хамгийн үнэт дурсгалд тооцогддог. Уг бурхан нь Балбын урчуудын бүтээсэн, ойролцоогоор 2.5–3 метр өндөр, 30,000 лан цэвэр мөнгөөр цутгасан аварга бүтээл бөгөөд нийт жин нь 1 тонноос давдаг гэж хятад сурвалжуудад тэмдэглэгдсэн байдаг. Домогт өгүүлснээр 3-р Далай лам 1586 онд Их зууд хүрэлцэн ирж, уг мөнгөн бурханд “амь оруулах” буюу нүд нээх ёслолыг өөрийн биеэр үйлджээ. Үүнээс хойш Их зууг “Мөнгөн бурхан сүм” хэмээн нэрлэх болсон бөгөөд Монголын олон аймаг хошуудаас мөргөлчид тасралтгүй ирдэг шашны томоохон төв болсон байна.
Их зуугийн хийд нь улаан ханатай, шар вааран дээвэртэй бөгөөд Хятад, Монгол, Төвөд хэв маягийг хослуулсан өвөрмөц архитектуртай. Дотор нь мөнгөн Буддаас гадна алтан луу сийлбэртэй аварга баганууд, Манж, Монгол, Төвөд бичээстэй судрууд, эртний хөгжмийн зэмсгүүд хадгалагддаг. Мөн хийдийн ханын зургууд нь онцгой үнэ цэнтэйд тооцогддог бөгөөд Буддын шашны домог, Далай ламын айлчлал, Алтан хааны үеийн түүхэн үйл явдал, тэнгэрийн орон, сахиусны дүрслэлүүдийг тод өнгөөр нарийн урласан байдаг. Эдгээр ханын зургууд нь Мин, Чин үеийн Өвөр Монголын Буддын урлагийн шилдэг жишээний нэг гэж үнэлэгддэг. Чин улсын Энх-Амгалан хаан хүртэл энэ хийдэд мөргөж байсан бөгөөд түүний үеэс хийдийн дээврийг шар вааран бүрхүүлтэй болгож өргөтгөн засварласан гэдэг. Өнөөдөр Их зуу буюу Цаглашгүй сүм нь зөвхөн мөргөлийн ариун газар төдийгүй Алтан хаан, Далай лам нарын түүхэн уулзалт, Монголд Буддын шашин дахин хүчтэй дэлгэрсэн үеийн бэлгэ тэмдэг болон үлдэж, Хөх хотын хамгийн чухал түүх, соёлын дурсгалын нэгэнд тооцогддог.
0 сэтгэгдэл:
Post a Comment